BÀI VIẾT GIỚI THIỆU VỀ HANG HỎA TIỄN

       Trải dài trên mảnh đất hình chữ S này, dường như từng dòng sông, ngọn núi, từng nhành cây, ngọn cỏ đều ghi lại dấu ấn vang dội của những đội quân anh hùng mang dòng máu con Lạc cháu Hồng. Đến với Thị xã Hoàng Mai, bạn không chỉ được chiêm ngưỡng cái hùng vĩ của đất trời, của những làng mạc, phố xá hữu tình mà nơi đây còn rất giàu có về các giá trị văn hóa, với nhiều di tích lịch sử nổi tiếng, trong đó có cụm di tích lịch sử Hang Hỏa Tiễn. Cụm di tích hang Hỏa Tiễn bao gồm 3 hạng mục công trình: Hang Hỏa Tiễn; Nghĩa trang liệt sỹ Đường sắt; Nhà tưởng niệm – nơi hi sinh, an nghỉ và thờ tự 33 liệt sỹ TNXP đường sắt. Là một di tích lịch sử được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia vào ngày 27 tháng 4 năm 2011. Đây là nơi chứng kiến sự ra đi mãi mãi của 33 TNXP ngành GTVT trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Hang Hỏa Tiễn nằm ở khối Tân Hùng, phường Quỳnh Thiện, thị xã Hoàng Mai, tỉnh Nghệ An, cách quốc lộ 1A khoảng gần 1km. Đây là hang động tự nhiên nằm trong dãy núi Eo Kin. Hang quay mặt về hướng Đông, có diện tích 96m2, cửa hang có chiều cao 5m, rộng 8m, chiều dài của hang từ ngoài vào trong là 12m và thu hẹp dần, trước cửa có nhiều khối đá tảng lớn. Hang được chia làm 2 nhánh chính và một số hốc nhỏ chứa được vài người. Nhánh thứ nhất diện tích 18m2, rộng 3,1m, sâu 6m. Nhánh thứ 2 rộng 1,5m, sâu 8m, phía trên có nhiều thạch nhũ tạo cho hang vẻ đẹp hoang sơ đồng thời là địa điểm lý tưởng làm nơi trú ẩn. Trước kia, hang được gọi là hang Khỉ, nhưng sau đó hang đá này được tổ 4, đơn vị C271 đội 27 TNXP chọn làm nơi trú ẩn nên gọi là Hang Tổ 4. Cuối cùng, vào ngày 28/4/1966, Mỹ bắn Hỏa Tiễn vào hang làm cho 33 TNXP hi sinh nên từ đó hang gọi là Hang Hỏa Tiễn.

Khoảng thời gian từ năm 1965 đến năm 1966 là những tháng ngày in đậm tội ác của giặc Mỹ. Chúng sử dụng phương tiện kỹ thuật hiện đại và thay đổi phương pháp tấn công bằng cách dùng máy bay đánh đi đánh lại nhiều lần vào các trọng điểm đầu mối giao thông, trong đó Hoàng Mai là một trong những mục tiêu trọng yếu trên con đường huyết mạch Bắc-Nam. Máy bay Mỹ thường xuyên từ phía ngoài biển bay vào bắn phá. Nhưng không vì thế mà quân dân Hoàng Mai nản chí, tháo chạy. Thời gian này đã trở thành mốc son chói lọi ghi lại dấu ấn về tinh thần chiến đấu quả cảm của quân dân và lực lượng thanh niên xung phong ở khu vực Hoàng Mai. Để chi viện kịp thời cho chiến trường miền Nam đánh địch, bên cạnh vận tải bằng đường bộ, đường sông, đường biển, Đảng và Nhà nước ta đã có những chủ trương khai thác triệt để thế mạnh của đường sắt trong điều kiện địch đánh phá ác liệt. Vì vậy, Bộ GTVT đã thành lập đơn vị C271 đội 27, gồm 150 đồng chí. Trong đó, Tổ 4 có 36 đồng chí (14 nam, 22 nữ) với nhiệm vụ khai thác đá để xây dựng đoạn đường vào ga Hoàng Mai và khắc phục kịp thời các sự cố trên tuyến đường sắt khi bom Mỹ đánh phá. Công việc và cuộc sống của anh chị hết sức khó khăn và vất vả. Họ phải sống tạm trong các lán trại, mái lợp tranh rạ, không điện, không nước. Mùa hè, anh chị phải vào tận khe nước lạnh, khe Dũ, kênh Nhà Lê cách nơi ở và làm việc hàng chục cây số để lấy nước sinh hoạt. Mùa đông, họ phải nằm ngủ trên tấm cói lót rơm rạ, lá chuối khô để chống rét. Dù vậy, trên công trường vẫn luôn rộn vang tiếng hát của những thanh niên trẻ tràn đầy nhiệt huyết.

Ngày 28/4/1966, tổ 4 đang hăng say thực hiện nhiệm vụ trên công trường, không khí làm việc vô cùng khẩn trương và sôi nổi. Tuy mồ hôi đã thấm ướt vai áo nhưng mọi người vẫn vui vẻ lạc quan cất tiếng hát để xua tan đi mệt nhọc. Đến khoảng 9 giờ sáng, tiếng chuông báo động bất ngờ vang lên, tổ trưởng Trần Đình Thắm ra lệnh và hướng dẫn mọi người chạy vào hang Khỉ ẩn nấp. Khi mọi người vừa chạy tới cách cửa hang khoảng 30m thì máy bay địch nhào tới phóng ngay một quả tên lửa vào đúng miệng hang khiến hàng trăm khối đất đá đổ sập xuống, 34 người bị vùi lấp. Trong phút chốc hang Tổ 4 biến thành một đống đổ nát. Chị Đặng Thị Doanh, một thành viên của tổ 4 may mắn còn sống sót, chị dường như chết lặng khi nhìn thấy cảnh tượng đau thương ấy. Chị gào thét: “Anh em ơi! Có ai còn sống không?, Đồng đội ơi, có còn ai sống không?” Chợt chị nghe tiếng kêu: “Em ơi! Em kêu người đến cứu anh với”, Tiếng kêu thảm thiết của anh Lâm ở đầu cửa hang với một tia hy vọng mong manh tìm kiếm sự sống. Thế nhưng một hòn đá khổng lồ chấn ngang bụng anh, làm sao mọi người có thể cứu anh được. Chị Doanh và những người dân xung quanh nhìn anh trong sự đau đớn và bất lực, thương anh vô cùng nhưng không thể cứu được anh. Anh quằn quại dưới tảng đá rồi lịm dần và đi vào giấc ngủ dài cùng với các đồng đội.

Sau một ngày đêm cật lực đào bới, đến sáng hôm sau người dân mới khơi thông được cửa hang. Một cảnh tượng đau lòng hiện ra trước mắt: 34 TNXP   nằm bất động, người bị đá đè nát tay chân, có người cơ thể không được nguyên vẹn. Duy nhất chỉ có chị Trần Thị Loan được mọi người phát hiện đang động đậy và thở nên lập tức được chuyển đi Hà Nội cứu chữa, tuy nhiên chị Loan mất sau đó 4 tháng vì vết thương quá nặng.

33 thi thể được đồng đội đặt ngay ngắn trong những chiếc quan tài dã chiến, không gian u ám, tiếng khóc xé lòng của những người đang sống vang vọng núi rừng. Đúng lúc chuẩn bị đến giờ làm lễ đậy nắp quan tài thì bỗng nhiên có một tiếng kêu nhỏ từ chiếc quan tài của chị Nguyễn Thị Toán: “Các bác ơi cho cháu miếng nước với” . Mọi người ai cũng sợ, nhưng tiếng kêu tiếp tục vang lên rõ hơn. Mọi người tiến đến thì thấy cơ thể chị Toán đang cử động nên đã vội vã đưa ra ngoài...

Qua 3 tháng chữa trị, chị Toán đã bình phục, nhưng sức khỏe yếu nên được giới thiệu về làm công tác giữ trẻ cho các công nhân tại mỏ đá Phủ Lý. Đến năm 1971 chị về quê với thương tật 4/4, sau đó lập gia đình với một cựu TNXP và sinh được 4 người con. Đến nay, 4 người con của họ đều đã được dựng vợ gả chồng. Cuộc sống khó khăn, nên dù trên cơ thể có tới 7 vết thương chủ yếu do mảnh đạn găm vào người, những lúc trái gió trở trời là cơn đau lại hành hạ, vậy nhưng ngày ngày chị vẫn phải lăn lộn công việc đồng áng. Mấy năm trước, khi còn sức khỏe, chị vẫn thường lui tới để thắp hương cho các đồng đội. Nay sức khỏe chị đã yếu và không còn đi lại được.

Ngày nay, để ghi nhận công lao của 33 TNXP đường sắt, Nhà nước đã cho xây dựng nghĩa trang để thờ tự mang tên “Nghĩa trang đường sắt”. Trong nghĩa trang chỉ có 32 ngôi mộ do chị Loan được gia đình chôn cất tại quê nhà Thanh Hóa. Mộ được chia làm 2 bên, mỗi bên là 16 ngôi. Mỗi ngôi mộ đều sạch sẽ và khói hương đầy đủ. Tuy nhiên, trong số 32 ngôi mộ đó, có những ngôi mộ không có hài cốt do lúc đó chúng ta không đủ phương tiện để đưa các hài cốt liệt sĩ ra ngoài hang.

 Theo thống kê, đến nay, cụm di tích lịch sử quốc gia Hang Hỏa Tiễn – Nghĩa trang Đường sắt đã trải qua 4 lần xây dựng, tu bổ lớn. Cụ thể: 33 liệt sĩ TNXP đã được cải táng 3 lần vào các năm 1966, 1996, 2001. Còn công trình Hang Hỏa Tiễn, nhà tưởng niệm cũng đã được 2 lần xây dựng và cải tạo vào năm 2001 và năm 2007. Năm 2003, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội công nhận 33 TNXP Tổ 4, C271 là liệt sỹ và cấp bằng Tổ quốc ghi công. Năm 2011, nghĩa là sau hơn 45 năm, Bộ Văn hóa - Thể Thao và Du lịch có Quyết định công nhận Hang Hỏa Tiễn và Nghĩa trang liệt sĩ Đường sắt là Di tích lịch sử Quốc gia.

 Hang Hỏa Tiễn là nơi chứng kiến những thăng trầm của lịch sử trong những tháng năm chống Mỹ cứu nước. Nơi đã chứng kiến sự hy sinh xương máu của 33 TNXP, họ đã hy sinh tuổi thanh xuân của mình để cứu nước. Hang Ha Tiễn cũng là nơi chứng kiến sự tàn ác và tàn phá của đế quốc Mỹ lên quê hương mình. Địa danh hang "hỏa tiễn" tại Thị xã Hoàng Mai, Nghệ An mãi lưu dấu chiến công những người lính bất tử, gìn giữ hòa bình cho quê hương.

Cùng với Truông Bồn (Đô Lương); Ngã Ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh); Hang Tám Cô (Qung Bình) và hàng trăm di tích khác trên cả nước, di tích Hang Hỏa Tiễn và nghĩa trang liệt sỹ đường sắt ở thị xã Hoàng Mai đã ghi dấu tích cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc vĩ đại của Nhân dân ta đồng thời lưu dấu chiến công những người lính bất tử, giữ gìn hòa bình cho quê hương. Và cũng chính những điều đó đã khiến di tích hang Hỏa Tiễn có giá trị hơn bao giờ hết. Nó giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về lịch sử chống Mỹ của nhân dân ta và sự chiến đấu quật cường, không ngại hi sinh vì nền độc lập của dân tộc. Từ đó khơi gợi dậy lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc trong mỗi chúng ta.

Giờ đây chiến tranh đã lùi vào dĩ vãng, nhưng mỗi tấc đất của quê hương đã chứa đựng tâm hồn và thể xác của các anh chị. Chúng ta thầm cảm ơn các TNXP đã cho chúng ta một cuộc sống hòa bình. Cảm ơn vì các anh chị đã hi sinh tuổi trẻ, tuổi thanh xuân của mình cho Tổ quốc, cho quê hương Hoàng Mai yêu dấu.

Về Hoàng Mai kính cẩn nghiêng mình

Hang Hỏa Tiễn vinh danh 33 liệt sĩ

Núi nhọn uy linh nối trọn tình đồng chí

Hoàng Mai quê mình đẹp tựa bản tình ca.